Tükenmişlik Sendromu ve İş Stresi Danışmanlığı

Tükenmişlik sendromu (burnout), uzun süreli iş stresi ve duygusal yüklenme sonucunda ortaya çıkan fiziksel, zihinsel ve duygusal bir tükenme halidir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), tükenmişlik sendromunu 2019 yılında Uluslararası Hastalık Sınıflandırması'na (ICD-11) dahil etmiş ve "yönetilemeyen kronik iş yeri stresinden kaynaklanan bir sendrom" olarak tanımlamıştır. Tükenmişlik sendromu psikoterapi desteğiyle aşılabilir bir durumdur ve psikoterapi sürecinde etkili sonuçlar alınmaktadır.

Tükenmişlik Sendromu Nedir? Stresle Farkı Ne?

Stres ve tükenmişlik sıklıkla karıştırılır, ancak aralarında temel bir fark vardır. Stres, "çok fazla" ile ilgilidir: çok fazla iş, çok fazla baskı, çok fazla sorumluluk. Kişi stres altında hâlâ "bunları yönetebilirsem her şey düzelir" diye düşünür. Tükenmişlik ise "yeterli olmama" hissidir: yetersiz enerji, yetersiz motivasyon, yetersiz anlam. Kişi artık "ne yapsam fark etmez" noktasına gelmiştir.

Tükenmişlik sendromu üç temel boyutta kendini gösterir:

• Duygusal tükenme: Sabah kalktığında bile yorgun hissetme, işe karşı derin bir isteksizlik, "bir gün daha" duygusu.
• Duyarsızlaşma (sinizm): İş arkadaşlarına, müşterilere veya danışanlara karşı mesafeli, alaycı veya kayıtsız bir tutum geliştirme.
• Kişisel başarı duygusunda azalma: "Artık hiçbir şeyi başaramıyorum", "Eski performansımı yakalayamıyorum" düşünceleri.

İş Hayatı, Yoğun Tempo ve Tükenmişlik

İstanbul'un kalbi olan Beyoğlu, Taksim ve çevresi binlerce ofis çalışanına, yaratıcı sektör profesyoneline ve girişimciye ev sahipliği yapar. Yoğun iş temposu, uzun çalışma saatleri, sürekli erişilebilir olma baskısı ve iş-yaşam dengesinin kaybolması, bu bölgedeki en sık karşılaşılan tükenmişlik tetikleyicileridir.

İş hayatı ve stres yönetimi konusundaki yazımda günlük stresle baş etme yöntemlerini paylaşmıştım. Ancak stres yönetimi tek başına yeterli olmadığında ve tükenmişlik tablosu yerleştiğinde, profesyonel psikoterapi desteği almak gerekir.

Tükenmişlik Sendromu Belirtileri

Tükenmişliğin fiziksel, duygusal ve davranışsal belirtileri vardır:

• Fiziksel belirtiler: Kronik yorgunluk, baş ağrıları, uyku bozuklukları, bağışıklık sisteminin zayıflaması, mide ve sindirim sorunları.
• Duygusal belirtiler: Çaresizlik, umutsuzluk, motivasyon kaybı, yalnızlık hissi, sinirlilik ve duygusal kopukluk.
• Davranışsal belirtiler: İşten kaçınma, sosyal geri çekilme, sorumluluklardan uzaklaşma, performans düşüklüğü, alkol veya yeme alışkanlıklarında değişim.

Tükenmişlik destek alınmadığında depresyon ve anksiyete bozukluğuna dönüşebilir. Öz güven ve benlik saygısı da bu süreçte ciddi biçimde zarar görebilir.

Tükenmişlik Sendromunda Terapi Süreci

Beyoğlu'ndaki Cihangir Cihangir ofisinde tükenmişlik sendromu terapisinde Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ve Şema Terapi yöntemlerini uygulanmaktadır.

• İşlevsel olmayan inançların tespiti: "Mükemmel olmalıyım", "Hayır dersem değersiz olurum" gibi tükenmişliği besleyen temel inançlar belirlenir.
• Sınır koyma becerileri: İş ve özel hayat arasında sağlıklı sınırlar geliştirme üzerine çalışılır.
• Stres yönetimi teknikleri: Nefes egzersizleri, farkındalık (mindfulness) uygulamaları ve gevşeme teknikleri öğretilir.
• Değer ve anlam çalışması: Kişinin gerçek değerlerini ve hayattan ne istediğini yeniden keşfetmesine yardımcı olunur.

Kendi Kendinize Yapabilecekleriniz

• Mikro molalar verin: Her 90 dakikada 10 dakikalık bir ara, verimliliği artırır ve tükenmeyi yavaşlatır.
• "Hayır" demeyi öğrenin: Her ek sorumluluğu kabul etmek zorunda değilsiniz. Sınır koymak, kendine saygının göstergesidir.
• Fiziksel hareket: Cihangir ve Boğaz hattında 20 dakikalık bir yürüyüş, kortizol seviyesini düşürür ve zihni temizler.
• Dijital detoks: İş saatleri dışında e-posta ve iş mesajlarını kapatmak, zihinsel toparlanma için şarttır.

Sıkça Sorulan Sorular

Tükenmişlik hissediyorsanız, profesyonel destek almak için randevu sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.